Verhaalen (erholen) ohne betahlen, dat geiht. Und noch so schön, ohne glieks graut Urlaub to maaken. Ah wat. Geiht auk änners. För Gott’s schöne Welt bruukt et gar kein Geld. Daoför mott man sick bloß es maol up ’n Patt maaken. Eenfach loss. De Döör haruut, up dat naichste Pättken an und „wohlauf in Gottes schöne Welt“.
Iäben noch dör de Siedlung, dann dat lesste Huus längs. In den grauten Gaoren, quiält sick koppüöwer nen aollen Kerl. Off em dat nich wuohl in‘ Puckel göng, roop ick em to. He böört sick up un kömmt lück krumm up mi to. Daobi sägg he mehr för sick: „Im Schweiße deines Angesichtes …“ Un dann: „Ohne Fleiß, kein Preis.“ Aower he dai et gerne. Et dreew em hier jä nich eenen. „Wochte“, ick soll doch iäben es staohn blieben. Meinee, dat hier eenen laip, de noch Plattdüütsch konn! Dat freut em. So staoh wi an dat Heck (Gartentor) un küert us nett wat to.
He wieset up sienen Gaoren, up de Tomaten, Sorte Goldene Königin, in kienen Supermarkt to kriegen. Aower Geschmack! Dä, ick soll es eene probeeren. Hmm … Wunnerbar. Dat möök den Perdemess. Drüm daien et de Bauhnen un Brombeer’n auk iämso guet. Dat seih ick. Se kruupet mi dör de lütke Hiegge jä baoll bis an de Beene. All’s in all’s feihlde et aower an Riägen.
För’t Erste härre ick et aower leiwer noch drüüge, sägg ick em. Ick woll wieder. Aower eenen leckern Appel för unnerweggens, so as Sonderangebot, den woll he mi noch doon. Appels wören immer guet. As he den Appel för mi an siene Manchesterbüx blank wienerde, sagg he mit Betonung: „Einen Apfel täglich, keine Krankheit quält dich.“ Gravensteiner. Dat wär wat. Kick an. Na dann: „Dank un Hendoon!“ „Auk so!“ Ick soll es wier tokieken.
Ick tippel wieder. Up de Kööhe (Kühe) hento, de mackelig in Wieskengräss liegget un ruhig vör sick hen kaut. Nu biet ick in den Appel un schmatz nao Lust un Luun debi. Mi schinnt, üm mi herüm freuet sick all’s mit mi. Noc so schön de Füerrausen (Klatschmohn) tüsken Trimsen (Kornblumen), raut un blao, den Tuun längs. Ick gaoh de dran vörbi. Von wiet her tuckert, so iäben to hören, nen Schruuwenfleiger (Hubschrauber). Soll män fleigen. Ick laupe, blief dann aower nao ’n Tietken an ne Bööke staohn un sett mi dao up de Bank. Üöwer mi piepket ’n Vüögelken. Mi feihlt et an nix. Ick recke mi, haal deep Aom, kniep de Aogen to un denke: „O Gott, wu schön is Diene Welt …“
♣ ♣ ♣
Immer was Feines von hier: Plattdeutsche Pötter-Bücher aus dem Aschendorff Verlag Münster
Uut ’n Huuse röpp et mi to: „Herin met di, dat Tweeuhrsköppken (Mittagskaffee) is glieks sowiet!“ Forts derup de Fraoge: „Is dat för dat Buutensitten nich wuohl noch wat frisk?“ Ick roop terügge: „Nää! Män langsam an met den Koffie. Hier, Südsiet, lött et sick guet duer’n (hier kann man es gut aushalten)!“ Jaja, denn: Fröhjaohr lich in de Lucht.
Wat schön nu wier hier buuten. Ick sitt up de Huusbank un aal mi in de erste mollige Meddagssönn. Un doch schütt up maol noch de Wind met ne Böe üm de Ecke un lött för nen Moment de Waaterfützen bibbern. Glieksdrup dreiht he aower giennsiet wier aff. Dat is nich mehr vull met em. De Sönne lött em nich mehr gewähren, se kann et nu all ümso biätter. Löchtend speigelt se sick in de Waaterfützen, so dat in Nullkommanix dat Lecht dao män so ruutglitzert. Dat will sick en Kiewitt es genauer bekieken. He is nieschierig an den Waaterpool daale gaohn. Dao steiht he nu, wüppket lück he nun her, kick üm sick, bekick sick geck in den Waaterspeigel un röpp sien eegen Namen, so as woll he säggen: „Ja is dat denn de Müöglichkeit? Dat sin ick jä!!“ Meinee, wat häff den Vuogel en Spass. He dreiht sick, he hopset un kiewittket et uut. Kien Wunner, denn: Fröhjaohr lich in de Lucht.
Nich minner munter gaoht et de Fiäken in’ Swienekoben an. Se rengstert (rennen und springen) hen un her, slaot’ Haken un quieket met Juchhee. Met bloß een Aoge kick sick Bello dat Gejüchter an. De Rüer lich ganz still in de Meddagssönn niäben sien Schott un döset still för sick hen, den Kopp platt up de Vörnepooten. Bloß bi dat undöchtig Swienegequietske bequemt he sick, een Aoge es an dat Spitakel to waogen. Doch dao föllt et auk all sacht wier to. He weidet sick leiwer an de warme Sönn, statt an de unwiese Schwienerie. Män nu lött auk he män so iäben so ’n eentrötig Gnuoren von sick hören. Mi schinnt, as woll he säggen: „Schwieget still. Et is doch so schön wier hier.“ Dao bünd beide Aogen all wier to – un he draimt vör sick hen. Fröhjaohr lich in de Lucht.
Auk ick kiek met halwe Döppen so iäben hauch in de Weltgeschichte un draime mi hiemmelan. Daobi plink ick aff un an so iäben in den weltenwieden Hiemmel, noch ohne Kläör (Farbe), blank baolle es Waater noch un doch all met so ’n iäben fien Blao dedör. So luurt de Lenz. Lecht un Sönne kieket all änners. Et is nich to verkennen: Fröhjaohr lich in de Lucht.
Deep haal ick Aom. Et rück gesund, lück kruutig-bitter. Dat mäck hier vörn den Hollerbusk (Holunderbusch). De Meddagssönn geiht all derbe an em ran, so, as woll se siene dummendicken Knoppen knappen. Dat giff den kruutigen Ruuk. Wat ’n Aroma! Treck dat de Vüögelkes an? Se piepket un singet un wüpket un springet munter üm den kluckskernden Grabenrand. Dat plätts-kernde Waater funkelt vörne jüst unner de Biärk. Et is, as woll de Baom met siene fienen Pietskentööge noch vörsichtig wat an Wind infangen. Män dao is nich mehr vull to fangen; denn: Fröhjaohr lich in de Lucht.
Uut ’n Huuse röpp et mi wier to: „Wo bliffs?! De Koffie wochtet!“ Ick reck mi piel dör un staoh up, up de Biärk hento. Uut ne Borkenwunde quillt en Druoppen, en Dröppken baomeegen Fröhaohrssaft. De Sönne glitzert derin. Ick tippe vörsichtig met ’n Finger dran un nippe wat devon. Hmm … Et lött mi den Koffie vergiätten. Schier Fröhjaohrsgeschmack. Schmeckleckend kiek ick üm mi. Et is nich to verkennen: Fröhjaohr lich in de Lucht.
♣ ♣ ♣
Immer was Feines von hier: Plattdeutsche Pötter-Bücher aus dem Aschendorff Verlag Münster
Muorns noch so schön in Sönn dörlöchtet, kippte he üm de Meddagstiet, de Sommerdag an de Iemse. Backend heet tröcken von ächten her drohlicke Wulkenballen up. Dao sach de Buer: „Dat giff glieks noch wat. Eher dat et grummelt, föhr ick noch gau in de Stadt. Ick mott dao noch hen un haalen wat.“ „Gaoh to“, sach de Meerske (Bäuerin), „ick haoll hier wuohl Huusbest (ich passe schon auf). So kann ick auk es wier in Ruhe an Tüüg wat flicken.“ Kuort drup wör et still in‘ Huuse.
Et wuord mehr un mehr bienaut (drückend-schwül); daobi ganz un gar dimstrig, de Hiemmel all gries es Zinn, bloß von wieden lück giäl un wiet ächten gar so wat es viola. Sietaff von et Herdfüer glämmde unner ’t Krüüz met dat drüüge Palmstrüüksken dat Üölgelämpken. De Frau woll dagesüöwer nich graut Lecht maaken. So was dat Huus all so guet es düüster. Nich dat dat Menske bi düt Wiär dao alleene in Huuse bange wör, dat nich, aower se harre sick män doch in’ Naihstuoben verkruopen. An Tüüg rümflicken dai se giän. So nösselde de Frau met Läppkes un Gaorn üm dat lütke Lämpken von de aolle Pfaff-Naihmaschin harüm. Wenn nich jüst de Naihmaschin suusede, wör et mucksmüüskenstill.
Godorrie, wat drückend! De Lucht stönn män so. De Fensterladens wören sperrangelwiet up. Ohoh, buuten wuord et wehriger. Dat Dönnern rullde naihger. Sprüngen Blitzfunken dör den Stuoben, keek de Meerske up. Se tellde dann. Noch göng et. Mit maol aower krachte et naihge bi un glieks drup böllerde sick den Dönner wööst uut – un rullde wiethen weg. „Nu aower Schluss hier!“ reip de Frau de keggenan. ’n Snipsel Gütermann-Nähseide in’ Mund, göng se mit nen fasten Tratt up dat Fenster an. Se woll et tomaaken un bleef doch staohn … Ganz met sick eens, keek se in Gedanken nao buuten hen. De Klämmerkes (rankende Kapuzinerkresse) hüngen düörstig un slaffmatt den Tuun daale. De aolle Tuun met dat graute Heck (Gattertor) … Siet Jaohr un Dag tröck he sick üm den schattigen Appelhof (Obstgarten), so as woll he ne behööden.
De Baimtööge aower lööten sick flau (kraftlos) hangen. Orre ducknackeden se sick nu vör Angst un Bange? Kien Blättken, wat hen- off herwaigede. Man konn dat Knistern in de Lucht baoll föhlen. Bloß giennen, achter ’n Koben (Schweineauslauf), ganz alleene up de graute Wieske, reckte sick – piel hauch – de aolle Biärnbaom in de Höchte. „Jüst so es ’ne Flamm, de hiemmelwärts lodert“, sinneerde dat Huuswief. Se wiskede sick met de Schüötte den Sweet von de Plääte (Stirn).
Wu wör dat? Harr nich erst noch in‘ Fewrua iähr Mann sächt: „Den aollen Kostgänger dao buuten, den hau ick nu üm; vull dräch he jä doch nich mehr.“ Män dat harr se em soiäben noch uutküeren konnt. Denn so lange se denken konn, stönn he dao, de aolle Baom, met de Holtbank drunner. De Bank … Genrassionen häbet dao truulick siätten. De Frau dacht: „Un de Biärnbaom, wat is de doch maol wier guet dörkommen.“ Schön so, de fiene Duft, de herrlick witte Blaite in‘ Fröhjaohr met de summenden Immen, de sick munter in em tummelden … Un nu hüngen se de all wier dran, noch ganz lütt, de Biärnkes, mündkesmaote, hatt noch, doch wanner wier saftig-sööt. Se is baoll nich mehr to kriegen düsse Westfäölske Speckbiärn‘, ne Rarität. Geiht man dao so eenfach met Biel un Saage dran? Üöwerhaupt, spiellt bi so ’n Baom nich mehr noch mit äs bloß dat Holt?
Godorri. Heel biestrig flammden nu de Blitze up. Jö! Un dat Dönnern göng bis in de Magenkuhle. „Dat is hier kien Spiellwerk mehr“, schööt et de Meerske dör ’n Kopp. Glieks auk friskede de Wind plüüsterig up. Ja, met Huulen streek he wahn all ümt Huus. Ne Dööre knallde wo to.
In Nullkommanix klädderden dicke Druopens hatt up dat Affdack. Palskend fööl dat Waater män so von buoben daale. Un heel wild göng den Bruusewind dör de Baime. Eenzig de aolle Biärnbaom böhg sick in de Spitz bloß so iäben, so as dai he den Kopp lück wäögen. De Merske stönn ganz in Gedanken an et Fenster. Wat schön frisk et up maol röök. Hmm … Jö! Ohne Gnade;
Grell un strankiel (hart, streng), tuckte grell de Blitz runner. Baatzkedi, dao knallde et un fraog nich wu. Et krachte, dat et geföhrlicker nich göng. Splitternd föölen Tööge daale. Godorri! Et harr em troffen, den aollen Biärnbaom. Sien Stamm wiesede ne klaffende Wunde. Sietto lag Astwerks un de Holtbank schinn schwatt anbrannt. De Frau krieskede. Et harre auk iähr Hiärt troffen. Ratz smeet se dat Fenster to. Iähr Schreien bleef buuten. De Wind weihde et weg – wiet weg. Verbaast laip se in Huuse harüm un namm den Rausenkranz.
As de Buer uut de Stadt wierkamm, verstönn he dat Klagen van siene Frau gar nich. „Stell di doch nich so an“, sach he, „män guet, dat et bloß den aollen Baom troffen hät. Ick haal glieks muorn Biel un Saage. Dann krich he den Rest.“
De Frau sweeg. Se dachte bloß: „Ach, ji Mannslüe. Wat us Fraulüe bis ant Hiärt geiht, dat geiht ju Kerls män bloß bis an de Knei’ …“
För alle Geliägenheiten alltiets wat Schöns von hier: Plattdüütske Pötter-Bööker – Aschendorff-Verlag Mönster
Wählen gaohn, sägget se, dat sollen wi män nich up de lichte Schuller nemmen; denn well vör Wahlen uutkneep, hölpe jüst sücke Schaleier, de biätter in de Versenkung bleewen. Düsse Malefizpolitiker aower daien gern wuohl noch met twee Stimmen wählen, üm drantokommen. Häw wi et dann aower met sücke to doon, dann Gnad us Gott, dann sind Wahlen wanner för de Katt … Also: Dat Ääsken hauch und loss. Biätter wuohlbedacht wählen gaohn, statt so wat uut en Weg to gaohn. Ja, wählen gaohn, solange wi de frie’e Wahl noch häbet!
Meinee, Lüü, et is doch män bloß en Krüüßken, wat debi naidig is. Dat is doch wuohl nich tovull verlangt, orre? Recht nommen is et aower akkraot Krüüßken kein Krüüßken, wat wi dao up de Wahlssieddels maaket. Korrekt is et en Andreaskrüüß.
Nu häw wi et jä vandage nich mehr so met de Naomensdage. Dat ännert aower nix deran, dat de Naomen us wat sägget un – mehr noch – us use christlicken Werte düütlick maaket. So bedüüdet Andreas „de Ümsichtige“, ja, de „Uprechte“. Daoför stüörw he gar an 30. November 60 den Märtyrerdaut an en schräg Krüüß, dat sogenannte Andreaskrüüß. All dat is nich wegtoküeren, et is amtlick bekundet.
Amtlick is vandage auk dat „Zeichen 201“ van use Straotenver-kehrsordnung met dat Andreaskrüüß. Et sägg us: „Kiek di üm!“, et häff also ne Schutzfunktion un will us vör Unglück un Mallör bewahren. Jajaja … ji häbt et nu villicht all ruoken, orre? Bi Wahlen is dat iämso. Recht nommen maaket wi dao up de Wahlssieddels jä auk en Andreaskrüüß. Un lück ümsichtig will us dat – recht bedacht – jä auk säggen: Kiek di üm! Wu sall dat hier alle so wiedergaohn? Woför stimm ick nu? För wat geew ick miene Stimme her? Aower auk, woför maak ick sömms eenlicks so Stimmung?
Et is also längst män nich eenfach so’n Krüüßken deher. Et häff et bi Wahlen in sick, dat Andreaskrüüß. Et hölp denn bi Wahlen auk all vör üöwer hunnert Jaohren den gueden Pastor Kappen van Sankt Lamberti in Mönster. Oh ja, dao höölden wi et hier noch met de Gewissenserforschung, wenn et üm wat göng!Bi Pastor Kappen göng dat so:
Guter Gott, steh uns bei den Wahlen bei, um die Welt ein bisschen besser zu machen. So setze dem Überfluss Grenzen und lass die Grenzen überflüssig werden. Lasse die Menschen kein falsches Geld machen und das Geld keine falschen Menschen. Bessere solche Geldverdiener, die wohl tätig, aber nicht wohltätig sind. Schenke unseren Politikern mehr Wahrheit und der Wahrheit mehr Politiker. Und so lasst uns nun, ohn‘ länger zu schwätzen, das Kreuz ins rechte Kästchen setzen.
Ick meine, bi Wahlen hölpe us düsse Gesinnung auk vandage noch ganz guet. Denk wi dran, wenn et sowiet is. Biätter wuohlbedacht wählen gaohn, statt so wat uut en Weg to gaohn. Ja, wählen gaohn, solange wi de frie’e Wahl noch häbet!
Fröher konn man in de Wertshüüser noch wuohl schön „anschriewen“ laoten. Manchs moss de gar en graut Book för her. Doch an sick göng dat met et Betahlen so eenmaol de Wiäk wuohl. Mehrst friedags, wenn et Löhnung gaff. Dann keek de Weert int Book un dann flöög em dat Geld uut de Lohntutens män so to. Et gaff aower auk so Söffels (Trinker), de leiten et slören un mööken faken Ärger bi de Betahlerie. Dann moss bi dat Remmidemmi manchs gar noch ne Riäkenmaschin debi her orre et gaff „Hausverbot“, wenn de Kröger (Wirt) derup sitten bleef. Män nich immer alle eenfach, wenn et an de Knippen (Geldbörsen) geiht.
Nu was de in de Marktschänke aower en nee’en Pächter drup. För so wat wör et an sick noch en jungen Kerl. Doch et schinn, he möök sick guet. Bloß dat met dat Anschriewen, dat woll he nich mehr. Dao möök he en End van. He meinde, dat pöss nich mehr recht in de moderne Tiet. Herrjeh, nu all wier so nee Marotten. Jopp pöss dat niemodske Gedoo ganz un gar nich! As he dao bi sien Gedeck up en Hocker an de Theke satt, woll he dat met den nee’en Kröger auk glieks es in Ruh beküeren. Wat an de Pöste to setten (anschreiben lassen) wäre jä nich so, dat man de nich bi Betahlen dai. Dat doch nich! Ah wat. Doch Dag för Dag immer so klein-klein, wäre dat nich Fimmelanterie? Dat wäre eenmaol de Wiäk för beide doch wiet praktisker.
Doch nä. Nänä. Nix to maaken bi den nee’en Weert. De winkte graut aff debi. He woll sick de auk erst gar kien Book för nemmen. Nu ja, dann nich, dacht Jopp sick – un bestellde sick noch eenen. Dann ruttkede he den Hocker so van sick, greep nao sienen Pett (Mütze) un möök Anstalten to gaohn. Doch vörher sach he nu met Bedacht den Weert noch to: „So. Dann seih nu män to, dat du et alle schön in en Kopp behälls. Aower nu ja, büs jä noch wuohl jung …“
