De Mann in‘ Maond

Bild: pixabay

Baoll is he de wier, de Mann in‘ Maond. Also wenn et eenen Mann giff, nich wahr, vör den alle Welt Respekt hät, dann is et den Mann in‘ Maond! He lött sick von nich eenen wat säggen, nich es von Fraulüe. Kien Wunner, dat se heel gaffelig werdet, wenn he sick iähr maol wier wieset. Dann krieget jüst Fraulüe nich es mehr Schlaop debi. Se knuffelt män so de Küssens un fraoget sick, wat et mit düssen wunnerlicken Mann wuohl up sick hät? Alleene up ’n Maond, ganz un gar ohne Frau. Aower hier nachts in de Schlaopstuobens kieken. Huh nä! Is jä auk mehr äs wunnerlick, orre?

Doch nich bloß Fraulüe is un bliff he ’n Röötsel. Auk Pyschelogen is he nich ganz geheuer. Se fraoget sick all lange, waorüm he immer wier so affsunnerlick up us daale kick? Dao möss he sick doch wat bi denken, orre? Int Visier häbt em auk de Ernährungsdocs, denn he is jä nich mager, den Vullmaond. De Ernährungsdocs tippet up den Jo-Jo-Effekt. Immer düt to- un affnemmen! Auk bi so wat bünd de Fraulüe glieks wier debi. Un so is dat män bloß een Weltern un Wehren in de Bedden.      Experten meint, all’s schön dichte maaken, dat hölp. Geiht jä auk nich, dat dao so ’n Mann in‘ Maond drieste weg in de Schlaopstuobens kick.

Also, an‘ besten all’s schön pickedüüster maaken. Dao is Gerda aower bange vör. Üm Gott’s Willen nich all’s düüster, dann möss se sick jä auk noch in‘ Durk (Bettschrank) inschluuten! Un well lött sick all extra nen Alkoven (Bettnische) timmern, bloß üm sick vör den Mann in‘ Maond to verstoppen? Oh, oh, oh. Vörsicht bi so wat. Dao mucket glieks de Pyschelogen bi up. Un dann landes aower in‘ Nullkommanix noch int Dullhuus (Psychiatrie). Ick sägg ja, ganz schlimm is di dat, mit düssen Mann in‘ Maond!

Mött wi aower tatsächlick maol heel mööde gaapen, dann bruuket wi bloß denken: „Ja, is dat denn de Müöglichkeit? Vullmaond, un mi kömmt de Schlaop? Is wat mit mi?“ Feihlt bloß noch wat an änner Sorgen debi un man is froh, dat et nicht auk noch pickedüüster is. Jaja, so is dat. So maaket wi Grauten oft graut Theater üm nix. De Lütken doot et sick lichter demit. Se kieket nao buoben un denket, wu schön he et dao buoben doch hät, düssen Mann in Maond. Nich eenen de üm em rüm gaffelt. Un et is iähr, as dai he säggen: „Nu auk män schön ruhig dao unnen, dann könn ji fein schlaopen.“ Un se fraoget em: „Döss du dat dao buoben denn auk?“ Un he flistert iähr trügge: „Oh ja, ick sin all sooo mööde…. Ick legg mi nu forts up ’ne wunnerbar plüüsterige Wulke un draim van ju. Drüm: Guede Nacht dao unnen.“ Un jüst so iäben noch nuschelt de Kinner: „Auk so … “ Un dao schlaopet se all. Tschä, an sick ganz eenfach, orre? Bloß wi Grauten meint … Wi meint un meint.

Wecke gaoht de gar mit nao nen Pyschater hen un maaket Hyponose. So wat geiht bloß up so ne Therapiecouch un is ne Art Kunstschlaop. Jaja, un so ganz billig is dat auk nich. Daoför aower ganz un gar ohne Mann in‘ Maond.

Dat vörluute Jesuskindken

Bild: pixabay

Et is all lange Jaohren her, dao wör es maol ne Widdefrau (Witwe). De Kinner wören all graut. Mia aower wör noch in de besten Jaohre un woll nich länger gern alleen mehr sien. Se woll dao wuohl wat an doon, aower so eenfach is dat äs Frau jä nu maol nich.
Män wu dat Glück et woll, leip iähr dao doch es maol ’n ansehnlicken Mann üöwer’n Wech. Dao kreech se nu doch es maol wier lück Löchten bi in de Aogen. Et wör nen grauten Kerl van guet twee Meter. Stabil moss he auk wuohl sien, denn he föhrde säckewiese Veehfuor bi Raiffeisen. Immer wenn he nu drankam, smeet Mia em ’n Aoge to. Doch et schinn, he kreech dao nix van mit.
Verdorri, dat göng nu all Wiäken so. Un de Mann füng un füng nich Füer. Antlest dachte Mia sick: „Wenn et nich änners is, dann gaoh ick de iäben mit nao de Moder Gott’s hen. De sall mi wuohl helpen.“ Un dat dai de guede Widdefrau nu auk. Se woll aower üm Gott’s Willen nich, dat se dao wumüöglick noch mit unner de Lüe kam.
Also leip se immer glieks nao et Meddagiätten in de Kerk, wenn anner Lüe to’n Ünnerst (Mittags-ruhe) de Döppen (Augen) lück tokneepen. Dann stickte se vör de Moder Gott’s ne Kiäße an, göng in de Knei debie liggen un biäddede inbrünstig: „Oh Heilige Maria, ick bitte di, giff mi doch den Grauten. Du Immerwäh’nde Hölpe, giff mi doch den Grauten.“
Dage drup slawienerde stillke den Köster dör de Kerke un kreech van wieden Mia un iähr Flehen gewahr. Dao woll he nu es bi mitmaaken.
Den Dach drup verstoppte he sick achter dat Modergottsbeld un wochtede aff, bis Mia wier kam. Naodem se ’n Kiäßken anstickt harre, smeet se sick auk forts wier vör dat Modergottsbeld daale un biädede: „Oh Heilige Maria, ick bitte di, giff mi doch den Grauten. Du Immerwäh’nde Hölpe, giff mi doch den Grauten.“
„Den kriss aower nich, den kriss aower nich…“, snäbbelde met ne Piepskestimm den Köster trügge. Hä? Wat wör dat denn?! Also nein…
Schwuppdiwupp göng Mia dao nu ratz bi in de Höchte. Ganz kruus keek se up Marias Arm dat Jesuskindken an un schimpte: „Nu haoll du män dienen Bäbbel, du vörluute Blage! Laot leiwer diene Mama to Wort kuemmen, de kann in iähr Öller dao sicher biätter wat up säggen…“

Kiepenkerls

Bild: pixabay

Wat wör dat Mönsterland bloß ohne Kiepenkerls? Kömmt de hier es wat an Promenenz up Visite, bünd use Kiepenkerls recht nette „Iesbriäkers“ debi. Graute Kiepe up den Rüggen, stutzt dao wuohl erst männig eenen bi. Statt in‘ stiewen Staot (feiner Garderobe) kuemmt se in blaoen Kieddel, raut-bunt Halsdook, Kippe (Schirmmütze) up ’n Kopp, Lülldopp (Pfeife) in de Muul, Fööte in Holzken un nen Knubbenstock in de Hande deher. Un säggt se wat, dann bloß up Platt. Schwuor von Kapee keeken dao nich weinig fiene Pinkels all verdutzt bi up. De Mundwinkels tröcken sick aower gau nao buoben, denn glieks göng et ümgänglicker to.

     Dat wör fröher auk all so, wenn de Kiepenkerls sick seihn lööten. De Kiepe schullert, göngen hier jaohrhunnerdelang düsse ambulanten Höker (Händler) üöwer Land un harren alltiets wat, wat et ansüss vör Ort nich gaff. Wiet trügge in de Tiet, füng et mit dat Tuuschken an. Een un all’s debi: Ehrlick blieben un nich to hauch upschüött‘ (ehrlich und nicht überheblich).

     So schreef all 1474 den Paoterbruor Rolevinck (1425 – 1502) uut Laer – „ein Mann von Gelehr-samkeit und Tugend“ (Nachruf aus den Klosteranalen) in sien Book „zum Ruhme Westfalens“: „Jeder Westfale ist gehalten, an seinem Ort dem verpflichtenden Beispiel seiner Vorfahren Ehre zu machen und, wenn er vielleicht durch wohlfeilen Tausch und Handel zu Wohlstand gekommen, nicht überheblich und unehrlich zu werden.“

     Erst recht nöhmen sick dat laaterhen nao den Deertigjöhrigen Krieg de Hollandgängers to Hiätten, de, lange Tiet „fern der Heimat“, mit guet Gewietten wier nao Huuse trügge wollen. Auk de Packendriägers, also de Kiepenkerls, füngen nao düsse laighen Kriegstieten nu an, wier wat Liäben unner de Lüe to brengen. „Mit Sack un Pack“ tröcken se üöwer Land, üm mit Winkelwaren (Haushaltswaren), Wulle, Garn un fien Dook harümtototten, von daoher nannde man se auk „de Tüödden“. Auk düsse „Kauplüe up Schusters Rappen“ wören manchs dat ganze Jaohr üöwer mit iähren Pack up de Walz.

     Brenninkmeyers uut Mettingen sind jüst so anfangen, eher dat se 1911 in Berlin dat erste graute C & A Kauphuus upmööken. Bis kuort vörher noch göng Brenninkmeyers Gerdt mit sienen Pack üöwer Land. Hettlage, orre auk Peek & Cloppenburg, füngen iämso an – un dat alltiets „ehrlich, korrekt und glaubenstreu“. Vandage ne Rarität. „Zum Ruhme Westfalens“ aower härre den Paoterbruor Rolevink de immer noch Spass an. Un alle küerden se män bloß Platt. Oh ja, dat wören schöne Tieten! De lessde Kiepenkerl in use Mönsterland wör Klüpers Wilm uut Coesfeld, he stüörw 1938.

     Un doch is de Kiepenkerl nich ganz daut. Kiepenkerls erinnert us deran, „ehrlick un nich to hauch upschüött‘ guet miteneene ümtogaohn. Mäck dat nich glieks ümgänglicker? Ja, drüm is se auk schön, use Kiepenkerltradission. Wenn dao auk kiene Pötte un Pannen orre Linnen mehr in iähre Kiepen sind, so sind de män doch nich lüerig.

     Wat? Wat dao drin is?

     Nemm män nen Pinnken in de Hande, dann kömms de wuohl achter …

P.S.

     Un dann kicks glieks auk änners drin!

De guede Ort

Bild: pixabay

As ick noch bi de Stadt wör, kam eenmaol in’ Jaohr to Hiärwsttiet ’n Rabbiner uut Mönster nao ’t Rheinske Ordnungsamt hen. Twiärs dör ’t Mönsterland möök he siene Runden un keek, off up „de gueden Orte“, wu de Juden iähre Daudenkämpe (Friedhöfe) nennet, auk all’s noch guet instande wör. För Juden sind iähre Daudenkämpe wahrlick „guede Orte“, se verwochtet (erwarten) ja den Messias, bi dem all’s Liäben siene Vullendung finnet. Wat änners äs guet könnde dat sien?

     Hier up Erden is männig Deel nich guet. Besönners de Juden mossen dat oft  beliäwen. Doch wat se an Grüelicket bi de Nazis beliäwen mossen, dat harre bis daohen nich eenen dacht. Gott Dank is dat vörbi. Dat Minnste aower, wat wi an Affbidde noch noch doon könnt is, in Ehrfurcht iähre aollen Graffstellen instand to haollen. Denn nen jüüdsken Daudenkamp, de guede Ort, is iähr hillig för immer un ewig. Dao giff et nao Tieten kien Ümschichten orre Plattmaaken. Dat „de guede Ort“ sick also auk nao Jaohren immer noch äs gueden Ort möök, dao achtede de Rabbiner up. Un so wör he froh un dankbar, wenn de städtsken Gäörners den gueden Ort mit Hark un Bessens maol wier fien maaket harren.

Tschä, Hark un Bessen, vull mehr bruukt et eenlicks gar nich mehr, wenn et mit us hier up Erden vörbi is. Villicht noch, dat Graffsteen un Pättkes dao mit de Tiet nich verwildert. Bi de Juden giff jä all längst kiene Angehörigen mehr, de dao nao kieken könnden. Aower auk so is un bliff för de Juden de guede Ort so wat es ne Oase von Ruhe un Stille. Hier ne Bank, dao, wecke all scheef, aolle Graffsteene, Farne, Büske … Dao is di bi, as kaim et up ’n Jäöhrken gar nich mehr an. 

Ick weet noch guet, as ick vör Jaohren dat lesste Maol mit mienen Judenfrönd sachte, Foot för Foot, üöwer de lütken Pättkes tüsken all de verwitterten Gedenksteene göng. Hier un dao lagen, statt Blöömkes, akkraot Kiesel up ’n Graff. Eilaof (Efeu) krööp sietto hauch, propper maol wier gestutzt; in de Ecke, aolle Hülskrabben (Ilex) un ganz ächten twee priesherrlick aolle Bööken (Buchen), baolle ineenewassen. Wuchtig reckten se sick, nu all so giäll-raut löchtend, hiemmelwärts in de Höchte. Mi wör, as daien mi de knubbigen Stämme säggen: „Unnen sin wi deep drin un buoben häw wi Platz satt.“

Un wu aolt möch, äs Veerkant rund üm den Kamp hento, de hauhge Müer uut aolle Granitklumpen wuohl sien? Heel krumm all stemmde de Müer sick kieggen all den weltlicken Rummel, mit graute Kaup- un Parkhüüser dao üm den gueden Ort. Wu aolt? So ’n Denken tellt hier nich. Tiet spiellt hier kiene Rulle. So wat mäck sinnig un ruhig.

Mien jüdsken Frönd wiesede up de eenzige Bank sietto (jenseits) von de Müer. Wi sett’en us daal, ohne ’n Wort to säggen. Üm us to rüüskede de Verkehr. Gebrabbel von wiether, doch wi verstönnen dao so recht nix von. Egaol. Et wör män bloß so ’n Tongemengsel, mehr nich. Up maol göng achter us, naihge bi de Straote, dat Martinshörn. Wi keeken us an. De Jude tröck een Aoge hauch, stönn up un reckte sick. As wi göngen, sagg he: „Dann woll’n wir mal wieder, bis zum nächsten Jahr.“ Mi fööl daorup nix anners in äs: „Ja, die Zeit vergeht.“

Dao bleef de Rabbiner staohn, wiesede üm sick un sagg mit nen Smüüstern (Lächeln): „Der Mensch sagt: Die Zeit vergeht. Doch die Zeit sagt: Der Mensch vergeht.“ Ick nickede un dachte mi: „Bi guede Orte geiht dat …“

Mi parola Platt

Bild: pixabay

Up Esperanto hett dat: „Ick küer Platt.“ Esperanto, dat hät sick Ludwig Zamenhof 1887 uutdacht.  De Mann kam uut ne Judenfamilge un moss sick, üm dörtokuemmen, in sien Liäben immer wier mit ännere Spraoken quiälen. So kaim he up ne internassionale Spraoke, dat Esperanto. Siene Idee wör sicher guet, män dat Esperanto konn sick mit de Tiet nich dörsetten. Et is iäben nich, es use Platt, von binnen her uut Hiärt un Siäle wassen. Dat wieset us: De Kopp alleene mäck et nich.

     Lück wat an Ähnlichkeiten wieset sick mi bi den „Turmbau zu Babel“ (1. Mos 11, 4 – 7). De Mensken wollen, wu man so sägg, „hauch heruut“. Nu ja, waorüm nich. Aower se wollen mit iähren gewölligen Bau sotosäggen an’ Hiemmel kieddeln. Doch bevör iähr dat heelmaol to Koppe steeg, greep Gott söwwst in un dreihde iähr grautmuulsk Gebäbbel dörneene … Dat will us, recht bedacht, nix änners säggen äs:

     Immer dann, wenn Mensken sick es Herrgöttkes upkröppt, geiht dat Werks in de Totten, et giff Striet un de Mensken verstaoht sick nich mehr. Könnt alle säggen wat se willt, schütt dat Praoten aower allto hauch haruut, versteiht antlest nich eenen mehr wat. Is dat vandage nich jüst noch so? Ick weet jä nich, wu di dat geiht, aower bi dat, wat ick manchs so höre, suuset mi bloß noch de Kopp. Nich von ungefähr, denn wenn dat Hiärt schwigg, helpet weder klook Latien noch Esperanto.

     Well glöff, he härr mit sienen klooken Kopp usen Herrgott an‘ lütken Tehnt (Zeh), de hät unversehns den Deibel bi ’n Stiärt. Well meint, he könn söllfeddig (nach eigenem Gutdünken, gebieterisch) üöwer Köppe wegküeren, wahrt änner Grenzen nich. Dao is auk Esperanto nich för to gebruuken.

     Achtung, uppassen! Well kiene Grenzen wahrt, achtet auk de nich mehr, de änners sind, de änners praoten doot un änners denket. Dann is et nich mehr wiet bis gift’ge Worde un gefäöhrlicke Parolen.

     Ännersiets düch et auk wier nich, üöwerfair alle Mensken üöwer eenen Kamm to scheren. Nä. Dat häbt nich bloß all de Kommunisten versocht. Dat mag jä noch so guet dacht sien, aower wenn se alle Mensken lieke maaken willt, spiellt sick jüst sücke Liekmaakers äs üöwerlieke Herrgöttkes up. Doch dann Gnade us Gott. Se wieset sick mehrst gau all äs de gröttsten Menskenquiäler!

     Un wat wieset us dat? Wu man et auk dreiht, aower wer üöwer sick nix achtet, de achtet ansüss wuohl auk üöwerhaupt nich allto vull. Well daokeggen aower to Gott wuohl upkieken kann, kann up Mensken nich daale kieken.

     Grenzen wahren, dat hett, mit Anstand (un Affstand) üöwer sick sömms haruutkieken. Daobi is nich schwuor uuttomaaken, dat nich eenen den ännern lieket. Waorüm also soll he nich auk änners praoten? Daorüm könnt se sick vandage ruhig mehr un mehr up Englischk verstännigen. Ümdat wi allbineene üöwer Grenzen weg guet terechte kuemmet is dat doch guet so. Un doch wieset us Naomen und Spraoken, dat jedereen von us heelmaol wat Besönners is. Well möch dat all missen? Dat is doch mehr äs schön, orre?

     So is auk use Plattdüütsch heel wat Besönners. Un dat is schön so; schön dat et so wat (noch) giff. Drüm laot‘ us dao auk schön wat an doon. Dann kann et mientwiägen auk ruhig noch Eperanto giebben. Waorüm nich? Hauptsaake et is nich eenen debi, de use Platt platt maaken will.  Daoför wör use Platt to schaa. Mi dai dat weh, denn ick praot gerne Platt. Up Esperanto hett dat: „Mi parola Platt“.

     Süss noch wat?

Otto Pötter mäck dat Platt nich platt